Jak zdrowo schudnąć? Okiem dietetyka – moje najważniejsze zasady i porady
Odchudzanie wydaje się proste, dopóki nie zaczniemy szukać informacji o tym, jak zrzucić zbędne kilogramy. Wtedy szybko okazuje się, że mitów i sprzecznych porad nie brakuje. Niektóre z nich mogą naprawdę szkodzić zdrowiu i sprawiać, że redukcja masy ciała staje się jeszcze trudniejsze. Dlatego chciałabym zebrać najważniejsze informacje o odchudzaniu i pokazać, jak przejść przez ten proces bezpiecznie, skutecznie, zdrowo i bez efektu jojo
Od czego zacząć zdrowe odchudzanie?
Nie od przejścia na głodówkę, nie od zapisania się na siłownię i nie od zakupienia suplementów. Proces odchudzania zacznij od… zdobycia wiedzy. Tak, przed przejściem na deficyt kaloryczny i wprowadzeniem do swojej codzienności nowego jadłospisu dowiedz się kilku najważniejszych rzeczy dotyczących metabolizmu, zmian, jakie mogą pojawić się w Twoim ciele, kaloryczności posiłków czy zdrowych nawyków

Z mojego doświadczenia wynika, że wiele niepowodzeń w odchudzaniu bierze się właśnie z niewiedzy. Niestety w sieci wciąż można znaleźć szkodliwe treści promujące niezdrowe i obiecujące szybkie efekty diety, a na końcu okazuje się, że efekt jojo jest tu najmniejszym problemem, zwłaszcza gdy rozwiną się niedobory składników odżywczych czy zaburzenia pracy układu hormonalnego.
Poniżej przygotowałam dla Ciebie pigułkę wiedzy dotyczącą zdrowego odchudzania. Potraktuj ją jako wstęp do dalszego zdobywania informacji:
- 🍀 Dieta redukcyjna to nie jest wycinek czasu, po którym wracasz do starych nawyków – nawyki i wiedza żywieniowa, którą zdobędziesz podczas odchudzania, powinny służyć Ci przez kolejne lata. Jeśli po zakończeniu diety odchudzającej zaczniesz jeść większe ilości jedzenia lub niezdrowe produkty, utracone kilogramy szybko wrócą i to często z nadwyżką
- 🍀 Dieta to nie wyrzeczenia – stereotyp jedzenia nudnych sałatek i pieczywa chrupkiego podczas odchudzania jest u nas mocno zakorzeniony. Tymczasem zdrowy jadłospis ma być przede wszystkim smaczny, ponieważ właśnie wtedy będziesz chętniej go prowadzić
- 🍀 Fit słodycze to nie zamiennik klasycznych słodyczy – wiele tzw. zdrowych słodyczy ma w zasadzie zbliżoną kaloryczność do zwykłych batoników czekoladowych. Więc jeśli naprawdę masz dużą ochotę zjeść coś słodkiego, to zjedz właśnie to, co chcesz i wlicz to w swój dobowy bilans
- 🍀 Utrata macy ciała może trwać nawet kilka miesięcy – zdrowe odchudzanie wymaga czasu i cierpliwości. Nie oczekuj natychmiastowych efektów i nie porównuj swoich postępów z innymi. Co więcej, szybka redukcja masy ciała często prowadzi do efektu jojo
- 🍀 Będą dni, kiedy trudniej będzie trzymać się diety – święta, wesela, imprezy firmowe czy spotkania ze znajomymi. Nie musisz wtedy pilnować swoich założeń w 100%. Ciesz się tymi chwilami i nie bój się sięgać po produkty, na które masz ochotę. Zachowaj zdrowy rozsądek, a następnego dnia wróć do swoich nawyków. I co najważniejsze, nie miej wyrzutów sumienia, gdy zjesz coś mniej zdrowego
- 🍀 Twoje zdrowie jest na pierwszym miejscu – nie odchudzaj się za wszelką cenę. Źle prowadzona redukcja może zaburzać pracę hormonów, układu odpornościowego, a nawet krwiotwórczego. Jeśli czujesz się słabo, masz obrzęki, problemy ze snem czy koncentracją, skonsultuj się ze swoim lekarzem i zaplanuj wizytę u dietetyka, który pomoże Ci rozpisać dietę dopasowaną do Twoich preferencji i zapotrzebowania
Czy aktywność fizyczna jest konieczna, żeby schudnąć?
Nie jest konieczna, ale zdecydowanie ułatwia odchudzanie. Regularne ćwiczenia zwiększają wydatek energetyczny, więc mogą przyspieszyć redukcję. Szczególnie polecany jest trening siłowy, który dodatkowo pomaga zachować masę mięśniową, a ta zwiększa zapotrzebowanie organizmu na energię (mięśnie zużywają energię nawet wtedy, gdy odpoczywasz)

Najważniejsze jest jednak to, żeby wybrać aktywność, którą lubisz. Dzięki temu chętniej będziesz ćwiczyć, a to przełoży się nie tylko na sprawniejsze spalanie tkanki tłuszczowej, ale też na poprawę Twojego ogólnego zdrowia i samopoczucia.
Pokazują to także badania naukowe. W badaniu z 2011 roku (Silva i in.) z udziałem 221 kobiet z nadwagą lub otyłością sprawdzono, jak motywacja do ćwiczeń wpływa na efekty odchudzania w ciągu trzech lat. Kobiety, które ćwiczyły, bo lubiły ruch lub uważały go za ważny, były bardziej aktywne i osiągnęły lepsze efekty redukcji masy ciała w tym czasie. Podobnej zależności nie wykazano u kobiet, które ćwiczyły pod presją innych lub z poczucia winy
Co można jeść podczas odchudzania?
Tak na dobrą sprawę możesz jeść większość rzeczy. Możesz jeść chleb, ziemniaki i makaron. Te produkty mają wyjątkowo zły PR, a przecież zestawione z dobrym źródłem białka, zdrowymi tłuszczami, warzywami i owocami tworzą pyszny i pełnowartościowy posiłek. Na diecie pamiętaj jednak, aby w przypadku makaronów i pieczywa sięgać po wersję pełnoziarnistą, która dostarcza więcej błonnika

Powiem więcej, na diecie możesz nawet okazjonalnie sięgnąć po słodkie lub słone przekąski. W tym przypadku proponuję zastosowanie zasady 80/20, czyli niech 80% Twojego jadłospisu bazuje na zdrowych i zbilansowanych posiłkach, a pozostałe 20% zostaw sobie na małe odstępstwa lub nieprzewidziane sytuacje. Wbrew pozorom właśnie takie podejście pomaga utrzymać dietę na dłużej. Dzieje się tak, ponieważ nie masz poczucia, że odchudzanie oznacza rezygnację ze wszystkiego, co lubisz. Łatwiej trzymać się planu, w którym jest miejsce na ulubione lody czy kawałek pizzy, niż takiego, który opiera się na samych zakazach
Zbyt restrykcyjne zasady często wręcz prowadzą do porzucenia diety, frustracji i poczucia winy. W tym przypadku nawet drobne odstępstwo od planu może sprawić, że uznasz dietę za nieudaną i ją porzucisz. Łatwiej wówczas o przejadanie w ramach pocieczenia i kolejne, mniej lub bardziej udane próby schudnięcia – znów na surowych zasadach. Tak właśnie tworzy się błędne koło odchudzania.
Czego nie jeść na diecie odchudzającej?
Z pewnością nie będę polecać żywności bardzo mocno przetworzonej, słodkich napojów gazowanych, dań typu instant, przetworzonego mięsa – nawet w ramach zasady 80/20. Szkoda na nie po prostu zdrowia. Poza tym, że dostarczają sporo kilokalorii, zawierają często także dużo konserwantów, barwników, wzmacniaczy smaku, rafinowanego cukru i tłuszczów trans. Te składniki nie są obojętne dla naszego organizmu.
Teoretycznie można schudnąć, jedząc żywność przetworzoną, jeśli zachowasz deficyt kaloryczny. Jednak wybór produktów ma tu naprawdę znaczenie. W badaniu opublikowanym w 2025 roku w „Nature Medicine” osoby na diecie opartej na produktach minimalnie przetworzonych straciły w ciągu 8 tygodni średnio 1,84 kg, a na diecie z produktami ultraprzetworzonymi – 0,88 kg. Obie diety spełniały te same wytyczne żywieniowe, a uczestnicy jedli tyle, ile chcieli, bez liczenia kalorii. Przy zdrowszym wariancie diety spożywali mniej kalorii i lepiej kontrolowali zachcianki. Wyniki sugerują więc, że im mniej przetworzona żywność, tym lepsze efekty diety

Dodam też, że podczas odchudzania warto całkowicie zrezygnować z picia alkoholu. 1 g alkoholu etylowego dostarcza 7 kcal oraz sprawia, że chętniej podjadamy. Oprócz tego picie zwiększa ryzyko wielu chorób, w tym nowotworów. Lepiej więc z niego zrezygnować nie tylko dla łatwiejszej redukcji, ale przede wszystkim dla zdrowia.
Co zrobić, kiedy masa ciała stanęła w miejscu?
Przede wszystkim nie obcinaj od razu kaloryczności diety. W zasadzie zastopowanie w redukcji jest czymś normalnym i najczęściej wiąże się z adaptacją organizmu do zmian wywołanych dietą z deficytem kalorycznym.
Często może też Ci się wydawać, że redukcja się zatrzymała, a tak naprawdę po prostu ważysz się zbyt często, przez co ciężko Ci zaobserwować postępy. Najlepiej, jeśli zaplanujesz pomiary ok. 2 razy w miesiącu.
Jeśli mijają tygodnie, a na wadze dalej nic się nie zmienia, to faktycznie czas przyjrzeć się swoim nawykom. Zweryfikuj, czy porcje nie stały się większe i czy uwzględniasz w bilansie energetycznym również drobne przekąski oraz dodatki do napojów. A może ostatnio mniej się ruszasz?
Pamiętaj też, że po schudnięciu organizm zwykle potrzebuje mniej energii, więc dotychczasowy jadłospis może już nie zapewniać deficytu. Zamiast wprowadzać drastyczne ograniczenia, rozważ niewielką korektę porcji lub więcej ruchu w ciągu dnia. Jeśli zastój się utrzymuje, skonsultuj się z dietetykiem, który pomoże ocenić sytuację i dopasować dalszy plan.
Jakie jest najzdrowsze tempo odchudzania?
Krótka odpowiedź: powolne. Nie ma jednak jednej wartości, która będzie odpowiednia dla każdego. Za orientacyjne tempo przyjmuje się około 0,5–1 kg tygodniowo, ale nie jest to norma, którą trzeba za wszelką cenę osiągać, ponieważ każda osoba zaczyna odchudzanie z innego miejsca. Osoby z chorobą otyłościową prawdopodobnie w ciągu tygodnia będą chudły więcej niż osoby z niewielką nadwagą.
Co więcej, na początku odchudzania masa ciała może spadać szybciej. Część tej zmiany wynika ze zmniejszenia zapasów glikogenu i związanej z nim wody, a nie wyłącznie z utraty tkanki tłuszczowej. Nie oczekuj więc, że tempo z pierwszego tygodnia utrzyma się przez całą redukcję.
Zamiast ścigać się z wagą, skup się na zmianach, które jesteś w stanie utrzymać na dłużej: regularnym ruchu, sposobie odżywiania dopasowanym do Twojego życia i odpowiedniej ilości snu. Celem nie jest przecież jak najszybsze osiągnięcie niższej masy ciała, ale jej utrzymanie.
Co z suplementami na odchudzanie?
Na rynku istnieje sporo środków na odchudzanie, np. spalaczy tłuszczu, preparatów hamujących apetyt czy wspierających pozbycie się wody z organizmu. Jako dietetyk nie jestem ich zwolenniczką i nie polecam ich stosowania, ponieważ za ich popularnością stoi marketing, a niekoniecznie realne efekty. Co więcej, wiele z nich może wchodzić w interakcje z lekami lub powodować działania niepożądane
Jednak nie jestem też całkowitą przeciwniczką suplementacji i uważam, że każdy preparat powinien być dobrany do indywidualnych potrzeb. Przykładowo przy odchudzaniu można rozważyć suplementy z błonnikiem, młodym jęczmieniem, lub niektóre preparaty ziołowe, które wspomagają trawienie.
Pamiętaj jednak, że jeśli przyjmujesz na stałe leki, skonsultuj wprowadzenie suplementów diety ze swoim lekarzem
Bibliografia – literatura i źródła naukowe
- Dicken S. J. i in., Ultraprocessed or minimally processed diets following healthy dietary guidelines on weight and cardiometabolic health: a randomized, crossover trial, Nat Med 31, 3297–3308 (2025), dostęp: 11.2026, źródło: Nature.com
- Silva M. N. i in., Exercise autonomous motivation predicts 3-yr weight loss in women, Med Sci Sports Exerc. 2011 Apr;43(4):728-37, dostęp: 11.2026, źródło: PubMed Central
- Zdjęcia: Magnific / fxquadro, zdjęcia własne
Informacja: Treści publikowane w serwisie, w tym opinie i analizy przygotowywane przez naszych ekspertów, mają charakter informacyjny oraz edukacyjny. Nie stanowią one porady lekarskiej, farmaceutycznej ani medycznej